Wapen: Geband van zilver en azuur van zes stukken, bordeel van keel.

1. Goswin de Rist ondertekent 1212-1214 het Vrijheidscharter van Herne, verleend door Engelbert II van Edingen.

2. Hendrik de Rist is getuige als in 1215 en maart 1224 dezelfde Engelbert giften doet aan Cantimpret Is eveneens getuige: Engelbert van Heikruis. De tite1 wijst zeker niet duidelijk aan dat hij hier was van Te Rijst.

3. Egeric de Risoir : in 1226 bevestigt Engelbert van Edingen de schenking door Egeric gedaan aan de Abdij van Cantimpret van gronden en inkomsten op Herne, Bogaarden, Kester en Heikruis, daaronder was het huis van Risoy met 40 gemet bos gelegen nabij het Raspalebos.

In 1248, maand februari, beëindigt Zeger van Edingen een betwisting tussen Gillis, ridder van Ham (Bierk) en de Abdij van Cantimpret (Bellingen) aangaande een bos, gelegen te Berghuines (Bierk). Voor de list der heren van Te Rijst schijnt er na Egeric de Risoir een te ontbreken. Was die Gillis misschien ook heer van Te Rijst en betitelt hij zich “Ridder van Ham" omdat zijn goed van Te Rijst paalde aan Ham ? Ham paalde ook aan het bof Te Neufke, eigendom van Cantimpret. Engelbert van Edingen en Egeric van Te Rijst hadden kort te voren giften gedaan aan Cantimpret. Hebben de heren der Abdij misschien wat meer willen nemen dan hun toekwam ? De zaak moet Heikruis aanbelangd hebben, want het geschil werd geregeld op het Kerkhof, de Plaats van Heikruis, waar Engelhert oordeelde, gezeten met zijn raadgevers "retro cancellum", dus afgezonderd van het publiek door een afsluiting met palen en koorden.

Over grond aan het hofgat van Ten Neufke is veel later nog betwisting geweest. Dat blijkt uit een briefje met geschrift van begin der XVIIIe eeuw liggende in het Memorieboek van Ten Neufken. "Den onder- schrevenen bekent ende verklaalrt aIs datter getuygen woonachtigh in Boegaerde die hebben gezien aIs datter heeft gehangen uyt het uytcomen van de bos van Ham comende naer hof Te Neufken het goet van de habdye van Bellinghen heeft gehanghen op de straat aen de beke eenen Barbier ende die van Bierge hebben beleydt ende boeten gesteken ende niedts hebben sien hanghen dieverscche vervolgende jaeren eenen barbier ende altoos naer aIle apparencie geen baen oft belybaen en is als het hofgat van thof Ten Neufken."
4. Estevenet dou Risoit +2.1.1322 x Katellinne 26.5.13.. (Deze en navolgende Rîsoit's zijn geciteerd volgens de opschriften van de grafzerken in de oude kerk van Heikruis.

5. Wautier dou Risoit + 7.4.1339 x Isabeaus de Botebrughe.

6. Ghierars, fieus Wautier dou Risoit + le jour de St-Remi 1340.

7. Jehan, chevaliers, jadis Sr dou Risoit + 12.12.1356 x Giedrus dou Risoit + 25.11.1352.

De ANN. ARCH. Engh. T. VII, blz. 41 geven volgende inlichtingen :

Obituarium Cartusianorum propre Angiam (Ms 21536 tot 40 Bibl. R. Brux. XVe eeuw : "VII. Kal Dec. Item domne Gertrudis Uxoris domni Johannis de Risero. III. Kal. Dec. Item domni Johannes de Risero."

De Kartuis van Herne was de eerste op Dietsen bodem en werd gesticht in 1314. - Vgl. grafzerk in de oude kerk van Heikruis : "Giedrus dou Risoit + 12.11.1352” en "Jehans chevaliers jadis Sr dou Risoit + 12.12.1356."

8. Gillis Chevaliers jadis Sr dou Risoit + 22.4.1380 x Mlarie Daubechicourt jadis dame dou Risoit + 31.12.1401.

En 1361 Siger d'Enghien acheta de Marie de Braine par l'entremise de Gilles de Risoit la terre de Bassily et la réunit à sa terre d'Enghien (Hist. d'Enghien. Mlatthieu.)

9. Geert d'Ittre x Catharina van Edingen, ouders van ...

10. Geert van Facuwez, heer ten dele van Heikruis en Beringen x Marie de Looze vrouwe van Maelstede, ouders van

11. Thiri de Facucie, + 25.12.1380 x Giertruit dou Risoit jadis femme Thiri de Facucie + 23.4.1380.

12. Sohier jadis Signeur escuyer jadis fils légitime de Sohier du Risoit chlr + 2.4.1448 x (damozelle Elisabeth Ideghem jadis feme de Estievene du Risoit + 1400.) Sebille cie Maldeghem jadis du Risoit et de Bernissart la compaigne +7.3.1423.

13. Estievene du Risoit escuyer jadis fils légitime de Sohier du Risoit chlr + 2.4.1448 x damozelle Elisabeth Ideghem jadis feme de Estievene du Risoit + 1400.

14. Geert de Facuwez heer van Maelstede x 1389 met Marie van Abcoude, dochter van Sweder, heer van Gaasbeek.

15. Sweder van Facuwez x Marie van Halle.- Op 23 Oogst 1442 verkoopt nycholaus de Catthem, de Halle, filius quondam Johannis, het goed op Bogaerden genaamd " t Hof Te Boutersbrugghe", afhankelijk van Engelbertus van Edingen, heer van Rameru, la Folie, Tubeke, behelzende 60 bunder labeurland, 10 bunder meers en 4 bunder vijver aan Zuweer de Fakuwez, op last ener rente van 30 gouden deniers, genaamd "rijders". (Arch. Gén. du Royaume, fonds abb. Wautier-Braine, Nr 2 (Ann. C. Arch. Engh. VI. blz. 179-180). - De rijder van Burgondië van Philips de Goede had aIs waarde 1/4 pond parisis of tournois. Het pond tournois had in 1400 een waarde van 7.53 goudfrank en in 1450 van 5.69 Fr.

Het goed van Boutebrugge is later terug in handen gekomen van Jan van Catthem, want op 13 april 1486 (na Pasen) verkoopt hij het aan de Abdij van Wouterbrakel, waar een dochter van Jan van Catthem kloosterlinge was (Staatsarch. C. 4007 nr 3). Jan bezat sinds 1458 nog 8 bunder te Haycruce (Rijksarch. C. 4008 nr. 14. fonds Wouterbrakel). Rond 1470 gaf hij nog 13 bunder, gelegen voor de poort van Boutebrugghe, op Heikruis en afhankelijk van Zanten (Saintes) aan de Abdij van Wouterbrakel.

16. Jeahn de Silly (Zegel in Ann. C. Arch. d'Enghien I. blz. 398 met opschrit't : Seel Jehan de Rijsoet Sigeur de Bern...). Hij doet een verhef van Te Rijst in 1545. De 30 maart 1464 verkoopt hij het domein van Te Rijst aan Walter V van der Noot. (vanaf Walter V van der Noot is verhef door de van der Noot's vermeld : zie Féodalité au Pays d'Enghien, Ann. C. arche Enghien I.4. blz. 397 vIg.

Tweede herenfamilie van Te Rijst. : de van der Noot' s.

Wapen van de van der Noot's : van goud met vijf schelpen van sabel in kruisvorm (soms 3.2.)

1. Walter V van der Noot, ridder, heer van Te Rijst, kamerheer van de hertog van Brabant + 1499 x Dymphna van Grimberghe,- van Assche.

Mgr de Prins Pierre II van Luxemburg, graaif van St Pol, van Liney, Conversan, enz., heer van Edingen, verenigt twee lenen van Te Rijst door patentbrieven van 15 Juli 1482 ten voordele van Messire Waultre de le Noot, ridder, heer van Te Rijst.

Door patentbrieven van 1482 ontvangt Walter van der Noot ook vermeerdering en verhoging van rechtsmacht over het domein dat hij aangeworven had. In die verleningsakte wordt melding gemaakt van wijngaarden, visvijvers en molens van het goed. Een nieuw kasteel werd eveneens gebouwd, in hoofdzaak het huidige; het oude was zeer vervallen. Van de molens zou de heer van Edingen het derde deel der winst ontvangen hebben zonder verplichting van tussen te komen bij eventuele herstellingskosten.

Een stuk van de schandpaal, teken van heerlijkheid en rechtsmacht stond tot 1937 aan de kerkingang. Na de bouw der nieuwe kerk lag hij tussen puinen op de Plaats. Bij opruiming in 1946 werd hij als hoeksteen geplaatst aan de electriciteitscabien. Een tweede, groter stuk staat aan het kapelletje van St-Job, bij Terlinden.

2. Karel van der Noot, ridder, heer van Te Rijst x 1493 Cecilia de Ligne de Ham doet verhef in 1499.

(In deze streek waren de vander Noot's ook heren van Denderwindeke. ln l698 waren zij heer van Terloo (Belingen). Na 1779 was Popelaire Heer van Terloo : het kasteel aldaar was 1847-48 in verval.)

In de oude kerk van St-Jan Baptist, toebehorende aan de Carmelieten, te Lettelingen lag, vlg. een hs der Kon. BibI. te Brussel, fonds Goethals, nr 1511 blz. 93, een grafzerk met volgend opschrift en wapens :

Wapens : Een ovaal schild van goud met band van keel. - Rechts een tweede schild van goud met vijf schelpen van sabel, geplaatst 3.2. links van het eerste, een derde schild van goud met vijf schelpen, in kruisvorm geplaatst.

Opschrift :

Chy gist la noble et vertueuse dame

Cecile de Ligne laquelle en son temps

avoit espousé le noble Seigneur Charles

Vandernoot, Sgnr de Risoire,

de Paragalle, de Lumelein et Steenhuffel

et trespassa l'an XVC XLI le

XXVIII de Juillet. Priez pour son âme. (Matthieu, op. cit. P. 571).

Het klooster en de kerk van de Karmelieten te Lettelingen werden verwoest en geplunderd door de Geuzen in 1566. Min of Meer hersteld werd alles terug erg beschadigd door onweder in 1572. Toen het leger der Staten 20.IV.1578 verslagen werd door don Juan, werd door deze laatste het klooster afgebrand. De Karmelieten betrokken toen hun Refugium te Edingen.

3. Walter VIl, ridder, heer van Te Rijst, kolonel onder Karel V, huwde in 1527 Cath. Hinckaert de
Carloo. Hij deed verhef 28.II.I536.

4. Karel van der Noot, ridder, heer van Te Rijst, Messain, hoveling van Karel V + 1605 x Margaretha van Randerode, gezegd van der Aa (zij was nicht van Adolf van der Aa) + 1605. Hij doet verhef 28.4.1553. Karel van der Noot onterft zich voor Te Rijst ten voordele van zijn vrouw.

5. Marguerite van der Aa, doet verhef 8.5.1556.

6. Lamoraal v.d.N., heer van Te Rijst, kapitein. Hij huwde in 1596 Anna de Hertain en doet verhef 19.4.1577. Hij sneuvelde te Breda.

7. Antonia Suarez d'Arguilla verheft Te Rijst in 1609 als domeinpachter. De goederen van de van der Noot's waren aangeslagen omdat zij de partij hadden gekozen van de Prins van Oranje en alzo verraad hadden gepleegd tegenover de koning van Spanje.

8. Maurits van der Noot, zoon van Lamoraal, welke de vereiste ouderdom om verhef te doen niet had, deed het door bemiddeling van Nicolas de Maesneer, 8.8.1612.

9. Lamoraal van der Noot jr. zoon van Maurits, doet verhef 16.4.1649, nadat hij de vereiste ouderdom bereikt had. Hij huwde met Cecilia Taminga.

Lamoraal van der Noot sr. had partij getrokken voor Willem de Zwijger. Met zijn familie was hij naar Holland uitgeweken. Zijne erfgenamen kwamen terug in het bezit van Te Rijst in 1612 en werden er in bevestigd tengevolge van het Vredesverdrag van 1646, gesloten tussen Spanje en Holland.

10. Lamoraal van der Noot : zijn moeder Cecilia Taminga, weduwe van vorige Lamoraal v.d.N. doet als voogdes, verhef voor deze, haar zoon op 10.7.1671.

11. Mevrouw Cecilia Taminga, door het overlijden van haar zoon, Lamoraal, doet als voogdes, verhef 11.10.1673 voor haar dochter : Lucretia van der Noot. Deze huwt Walrart de Steenhuyse, heer van Hunnen, Malden en Risoir (heer van dit laatste door zijn huwelijk).

Deze echtgenoten staan af, dragen over, en geven in eigendom de heerlijkheid van Te Rijst, de 13de juli 1690, aan Jan Herman VöIler.

De eigendom werd verworven door wisseling met de goederen welke J.H.Völler bezat bij Nijmegem in Gelderland.

Derde Herenfamilie van Te Rijst.

1. Jan Herman Völler, ridder, raadsheer en staatssecretaris voor Duitsland. ° Brusse1, 26.11.1630 , +1710 te Nijmegem huwde hij op 18.9.1670 met Maria Elisabeth de Greft : ° Nijmegem 25.5.1650 + Brussel 12.5.1681.

2. Jean-Pierre de Kempis, heer van Steinenberg, geboren te Bilderbach 1692 + 1730, staatssecretaris voor Beieren, gezant van Karel VI. Hij was gehuwd met Joanna, Wendelina, Maria-Theresia de Völler, geboren te Bilderbach 1672. Door het overlijden van haar broer Jan Herman V. wordt zij vrouwe van Te Rijst, Messain, la Haye. Zij doet verhef door Jan, Jozef Marsille, gevolmachtigde 12.7.1704.

3. Jozef, Leonard de Kempis, heer van Te Rijst, Le Franq, Messain, la Haye, enz. geboren te Brussel 25.9.1707 +Brusse1 18.10.1775. Hij wordt heer van Te Rijst door het overlijden van de vorige, zijn moeder, in april 1736. J. B. De Blende doet, als gevolmachtigde, voor hem verhef 5.5.1737.

4. De zeven neven van J.L. de Kempis; de heren Husmans of Huysman, (Sebastiaan, Antoon Huysman °1703 huwde de 19.3.1729 Anna de Kempis, die overleed 24.11.1771) deden na het overlijden van hun oom (+ 5.10.1775) verhef door gevolmachtigde Guillaume, Francois de Blende 11.10.1776.

5. Jan Huysman d'Honsen °1736 + St-Ulriks-Kapelle, gehuwd 1772 met .Eleonore, Josephine Hannosset °Brussel 1744 + 1815.

6. Sebastian Huysman ° Brussel 21.3.1778 + St-Agatha-Berchem 10.5.1858.

7. Theodoor de Nieulant de Pottelsberghe x Eleonore Huysman °1805.

8. Ferdinand, burggraaf Jolly °1840 x Marie de Nieulant de Pottelsberghe.

9. Hubert, burggraaf Jolly °1840 x Louise de Gaiffier d'Hestroy.

10. Ferdinand, burggraaf Jolly °1898 + 1932 x Emilie de Géradon.

11. Hubert, burggraaf Jolly °Brussel 1925.

De grafstenen der familie HUYSMAN DE NlEULANT, JOLLY.

Twee grafstenen zijn langs het kerkhof in de muur gemetst van de kapel der Rel. Ursulinen. De oudste opschriften van de tweede zerk waren ondiep en uitgesleten, haast onleesbaar : in 1948 werden zij herkapt. Het Latijnse opschrift nr. 7 komt onmiddellijk daarna in het Frans voor. De data zijn niet immer juist.

De grafkelder ligt onder de kapel der Ursulinen, langsheen het kerkhof.

Op de zerken zijn 26 personen vermeld. ln werkeIijkheid liggen er wel 35 begraven.

De oudste opschriften konden ontcijferd worden en de Iijst van de begraven personen opgemaakt met behulp der parochieregisters en de "Kronijk van het Ursulinenklooster".

Volgens een plaatselijke overlevering werd beweerd dat een dame der familie Huysman in de familiekelder LEVEND ZOU BEGRAVEN geweest zijn. Gedurende verscheidene dagen zou zij om hulp geroepen hebben, maar de mensen welke langs de straat nabij de kelder voorbijkwamen, dachten dat het er spookte en dierven er zich niet mee bemoeien. Bij een volgende begrafenis zou men het lijk buiten de lichter gevonden hebben. AIs men de lijst der begraven personen naziet en ook hun ouderdom, dan schijnt het feit niet waarschijnlijk; ook weet de familie Jolly niet wat zou aanleiding gegeven hebben tot dit praatje.

Tegen de grafkelder van die van de familie Huysman is die der Rel. Ursulinen aangebouwd. Een poortje aan de straat gaf toegang : het werd toegemetst in 1900, na aanklacht vanwege het gemeentebestuur bij het Ministerie van Binnenlandse Zaken. Sindsdien worden de Religieuzen op eigen grond begraven op het kerkhof.

Volgen nu de opschriften der twee grafstenen :

A. Bovenaan het Wapen der Huysman : van zilver met band van azuur, waarop drie koeken in zilver.

Vorige pagina

Inhoudsopgave

Volgende pagina

Home